نكات درسي(خلاصه) فصل سوم كتاب زيست شناسي و آزمايشگاه 1سال دوم تجربی
1- تك سلولي ها فقط از يك سلول ساخته شده اند و كارهاي زيستي آنها درون همان يك سلول انجام مي شود. 2- آميب آب شيرين ، جانداري تك سلولي است كه هيچ اتصال زيستي با محيط اطراف ندارد. 3- در پيكر جانداران پر سولي ، سلول ها با همديگر داراي اتصال زيستي هستند. 4- به جانداراني كه پيكر آنها از چندين سلول كم و بيش همانند و متصل به هم ساخته شده است ، كلني مي گويند. 5- ولوكس و اسپيروژير دو جلبك سبز هستند كه كلني تشكيل مي دهند. 6- ولوكس جاندار ساكن آب شيرين است و پيكر آن به شكل يك كرهي توخالي است كه از يك لايه ي سلولي متشكل از هزاران سلول تشكيل شده است. 7- سلو هاي ولوكس كلروفيل دارند و هر يك داراي دو تاژك هستند. 8- در كلني ولوكس تاژك ها به سمت بيرون از پيكر جاندار قرار دارند. 9- كلني ولوكس در هنگام حركت در آب مي چرخد. 10- در كلني ولوكس سلول هاي درشتي در درون كلني ولوكس ، تقسيم مي شوند و از تقسيم آنها كره هاي جديد سلولي به وجود مي آيد. 11- هر كلني جديد از هزاران سلول بسيار كوچك تشكيل شده است ، اين كرهي نوزاد با هم هضم چند سلول مادر از كلني اصلي خارج و زندگي مستقل خود را آغاز مي كند. 12- اين نوع توليد مثل را مي توان سادهترين نوع زايش در جانداران دانست. 13- فرآيندي كه در طي آن سلول هاي جاندار براي انجام وظايف خاصي ، شكل و ساختار مخصوصي پيدا مي كنند ، تمايز نام دارد. 14- تمايز باعث تشكيل بافت هاي مختلف مي شود. 15- مجموعهي سلول هاي كنار يكديگر كه هماهنگ با هم وظيفه خاصي را انجام مي دهند ، بافت نام دارند. 16- تغيير شكل و ساختار سلول براي انجام وظيفهي خاص را اختصاصي شدن مي نامند. 17- در مهره داران 4 نوع بافت اصلي وجود دارد 1- بافت پوششي 2- بافت پيوندي 3- بافت ماهيچه اي 4- بافت عصبي بافت پوششي 18- بافت پوششي يكي از سادهترين بافت هاي جانوري است. 19- بافت پوششي ، سطح بدن و نيز سطح مجراها و حفره هاي بدن را مي پوشاند . 20- سلول هاي پوششي به يكديگر نزديك اند و بين آنها فضاي بين سلولي اندكي وجود دارد. 21- در زير بافت پوششي بخشي به نام غشاء پايه وجود دارد كه بافت پوششي را به بخش هاي زيرين متصل نگه مي دارد. 22- غشاي پايه شبكهاي از پروتئين هاي رشته اي و پلي ساكاريد چسبناك است. 23- بافت پوششي را در دو گروه 1- بافت پوششي يك لايه (ساده) 2- بافت پوششي چند لايه (مركب ) مي توان قرار داد. 24- سلول پوششي مي تواند به سه شكل 1- سنگفرشي 2- مكعبي 3- استوانهاي باشد . 25- بافت پوششي سنگفرشي ساده را در جدار مويرگها و همچنين در جدار كيسه هاي هوايي شش ها و حالت مركب آن را در پوست و جدار مري مي توان ديد. 26- بافت پوششي مكعبي ساده را در لوله هاي نفرون در كليه ها مي توان ديد. 27- بافت پوششي استوانهاي ساده را در سطح دروني روده مي توان ديد. 28- ساختار هر نوع بافت پوششي با وظيفهي آن بافت متناسب است. 29- بافت پوششي مري از نوع سنگفرشي چند لايه است و دائما در حال تقسيم است تا سلول هاي كنده شده را جبران كند. 30- بافت پوششي سنگفرشي تك لايه براي تبادل مناسب است مثلاً در كيسه هاي هوايي شش ها يا جدار مويرگ ها . 31- سطح بعضي از سلول هاي پوششي موادي نرم ، چسبنده و لزج ترشح مي كنند. به اين بافت پوششي غشاي موكوزي گويند. 32- غشاي موكوزي در لولهي گوارش و لوله هاي تنفسي مشاهده مي شود. 33- اين ماده ي لزج و چسبنده موكوز نام دارد و در لوله هاي تنفسي ذرات گرد و غبار موجود در هوا را جذب مي كند. بافت پيوندي 34- بين سلول هاي بافت پيوندي بر خلاف سلول هاي بافت پوششي ، فضاي بين سلولي فراوان وجود دارد. 35- اين فضاي بين سلولي را مادهاي زمينهاي پر مي كند. 36- ماده ي زمينهاي ممكن است مايع ، ژله مانند (نيمه جامد ) و يا جامد باشد. 37- در مادهي زمينهاي ممكن است شبكهاي از رشتههاي پروتئيني يافت شود. 38- بافت پيوندي بافتي است كه فاصلهي بين ساير بافت ها را پر مي كند و آنها را به هم مرتبط مي كند. 39- درانسان 6 نوع بافت پيوندي وجود دارد 1- بافت پيوندي سست 2- بافت پيوندي چربي 3- بافت پيوندي خون 4- بافت پيوندي رشته اي 5- بافت پيوندي غضروف 6- بافت پيوندي استخوان 40- در بافت پيوندي سست ، سلول ها از هم فاصلهي زياد دارند و شبكهاي از رشته هاي در هم بافته شدهي بين آنها وجود دارند. 41- بعضي از اين رشته ها ، محكم و طناب مانند از جنس نوعي پروتئين به نام كلاژن هستند. 42- بافت پيوندي سست در زير پوست است و آن را به ماهيچه هاي زيرين متصل مي كند. 43- وظيفهي بافت چربي 1- عايق كردن بدن 2- ذخيرهي انرژي 3- ضربه گيري مي باشد. 44- هر سلول چربي مقداري زيادي ماده ي چربي در خود ذخيره دارد. 45- ماده ي زمينهاي خون مايع است و پلاسما نام دارد. 46- پلاسما از آب و نمك و پروتئين هاي محلول تشكيل شده است. 47- سلول هاي خون گلبول هاي سفيد و قرمز و پلاكت ها هستند. 48- وظيفهي بافت خون ، انتقال مواد و نيز ايمني بخشي به بدن است. 49- بافت پيوندي رشتهاي ازرشته هاي به هم فشرده شده ي كش سان ساخته شده است. 50- زردپي ها كه ماهيچه ها را به استخوان متصل مي كنند و رباط ها كه استخوان ها را به يكديگر متصل مي كنند بافت پيوندي رشته اي تشكيل شدهاند. 51- غضروف مادهي بين سلولي دارد كه داراي قابليت انعطاف است ( نيمه جامد ) 52- در مادهي بين سلولي غضروف رشته هاي فراوان كش سان وجود دارد. 53- غضروف در دو سر استخوان ها در محل مفصل ها و در نوك بيني و لالهي گوش و صفحهي بين دندهاي وجود دارد. 54- استخوان سخت ترين نوع بافت پيوندي است . ( ماده ي زمينهاي آن جامد است ) 55- مادهي بين سلولي استخوان شامل رشته هاي كلاژن و مواد كلسيم دار است. بافت ماهيچهاي 56- وزن بافت ماهيچه اي از وزن ساير بافت هاي بدن بيشتر است. 57- سه نوع بافت ماهيچه اي در بدن مهره داران وجود دارد 1- بافت ماهيچه اي اسكلتي 2- بافت ماهيچه اي قلبي 3- بافت ماهيچهاي صاف 58- زردپي ها ، بافت ماهيچه اي اسكلتي را به استخوان ها متصل مي كنند. 59- بافت ماهيچه اي اسكلتي ارادي و در كنترل آگاهانهي ما مي باشد ، بنابراين ماهيچه هاي ارادي نيز ناميده مي شود. 60- سلول هاي بافت ماهيچهاي اسكلتي رشتهاي هستند و در آنجا بخش هاي تيره و روشن ديده مي شود.( به همين دليل به آن مخطط گفته ميشود) 61- پس از تولد اين سلول ها ماهيچهاي تقسيم نمي شوند ، در نتيجه بزرگتر شدن ماهيچه ها با افزايش حجم آنها صورت مي گيرد. 62- ماهيچه ي قلبي باعث انقباض قلب مي شود. 63- ماهيچه ي قلبي نيز مانند ماهيچه هاي اسكلتي خط دار است. 64- سلول هاي ماهيچه ي قلبي بر خلاف ماهيچه ي اسكلتي ، منشعب هستند. 65- سلول هاي ماهيچه اي صاف خط دار نيستند و به همين دليل نام آنها صاف هستند. 66- ماهيچههاي پيرامون لوله هاي گوارشي ، مثانه ، مجاري ادراري ، سرخرگ ها و ساير اندام داخلي از نوع صاف هستند. 67- ماهيچه هاي صاف تحت كنترل آگاهانه ما نيستند و غير ارادي هستند. 68- شكل سلول هاي ماهيچهي صاف ، دوكي شكل است. 69- سلول هاي ماهيچهي صاف به آهستگي منقبض مي شوند و انقباض خود را مدت بيشتري نگه مي دارند. بافت عصبي 70- بافت عصبي شبكه اي ارتباطي درون بدن تشكيل مي دهد و پيام هاي عصبي را توليد و از بخشي به بخشي ديگر هدايت مي كند. 71- سلول هاي بافت عصبي نورون نام دارند و كاملاً تخصص يافتهاند. 72- هر نورون داراي 3 قسمت 1- جسم سلولي 2- دندريت 3- آكسون مي باشد 73- جسم سلولي هسته را در خود جاي داده است. 74- رشته هايي كه پيام هاي عصبي را به سوي جسم سلولي نورون هدايت مي كنند دندريت نام دارند. 75- رشته هايي كه پيام هاي عصبي را از جسم سلولي به سمت انتهاي خود هدايت مي كنند آكسون نام دارد. 76- درون بافت عصبي نوعي ديگر از سلول هاي غير عصبي به نام نوروگليا يا سلول هاي پشتيبان وجود دارند. 77- سلول هاي پشتيبان به تغذيه نورون ها كمك مي كنند و بعضي ديگر پيرامون آكسون ها و دندريت ها مي پيچند و آنها را عايق بندي مي كنند. سازمان بندي سلول هاي گياهي 78- در برش هاي ساقه و ريشهي گياهان علفي سه بخش ديده مي شود 1- روپوست 2- پوست 3- استوانهي مركزي 79- سلول هاي روپوست پوشانندهي سطح هستند و نقش حفاظتي دارند. 80- آوند هاي گياه كه وظيفهي هدايت مواد مختلف را بر عهده دارند در استوانهي مركزي قرار دارند. 81- در استوانهي مركزي علاوه بر آوندها ، بافتي به نام مغز وجود دارد. 82- بافتي كه بين روپوست و استوانهي مركزي را پر مي كند ، پوست نام دارد. رشد گياهان 83- در گياهان تقسيم سلولي فقط در چند منطقهي خاص به نام مناطق مريستمي صورت مي گيرد. 84- مهمترين مناطق مريستمي در گياهان جوان و علفي ، مريستم هاي رأسي هستند. 85- مريستم هاي رأسي در نوك ساقه و شاخه هاي جانبي و نيز در نزديكي نوك ريشه قرار دارند. 86- ساقهي گياهان علفي و جوان 3 نوع بافت اصلي دارد 1- بافت روپوست (اپيدرم ) 2- بافت زمينهاي 3- بافت هادي 87- روپوست علاوه بر ساقه ، بخش هاي ديگر جوان گياه مانند برگ ، ميوه و بخش هاي گل را مي پوشاند. 88- سلول هاي روپوستي مادهي كوتيني به نام پوستك (كوتيكول) ترشح مي كنند. 89- كوتين پلي مري از اسيد هاي چرب بلند است. 90- پوستك از تبخير آب ، حملهي ميكروب ها و اثر سرما به سلول هاي زيرين خود جلوگيري مي كند. 91- سلول هاي نگهبان روزنه و كرك ها دو نوع از سلول هاي تمايز يافتهي روپوستي هستند. 92- سلول هاي پوست بين روپوست و بافت هاي آوندي قرار مي گيرد. 93- پوست چند نوع بافت دارد كه عبارتند از 1- بافت پارانشيمي 2- بافت كلانشيمي 3- بافت اسكلرانشيمي 94- سلول هاي بافت پارانشيمي بزرگ اند ، ديوارهي نازك دارند ، معمولا ديواره دوم ندارند و زنده و فعال هستند. 95- بافت پارانشيمي در فتوسنتز ، ترشح ، ذخيرهي مواد غذايي و آب دخالت دارند. 96- بين سلول هاي پارانشيمي فضاي بين سلولي زيادي وجود دارد. 97- پارانشيم فتوسنتز كننده ، كلرانشيم نام دارد و در بخش هاي سبز رنگ گياه ديده مي شود. 98- سلول هاي جوان پارانشيمي قدرت تقسيم نيز دارند. 99- سلول هاي كلانشيمي ديوارهي ضخيمي دارند ، قابليت رشد خود را حفظ كردهاند ، گاهي كلروپلاست دارند و فتوسنتز مي كنند. 100- سلول هاي كلانشيمي باعث استحكام و برافراشته ماندن ساقه ها و ساير بخش ها مي شوند. 101- سلول هاي بافت اسكرانشيمي ديوارهي دومين ضخيمي كه در آنها مادهي چوب (ليگنين ) وجود دارد. اين سلول ها بعد از مدتي مي ميرند. 102- بافت اسكرانشيمي باعث استحكام بخشيدن به گياه مي شوند. 103- دو نوع سلول اسكرانشيمي در گياهان يافت ميشوند 1- فيبر ها 2- اسكلرئيد ها 104- فيبر ها سلول هايي دراز و كشيدهاي هستند كه در ميان بافت هاي ديگر قرار مي گيرند. 105- اسكلرئيدها سلول هايي كوتاه اما انشعاب دار هستند و بيشتر در پوشش دانه ها و ميوه ها يافت مي شوند. مغز ساقه 106- مغز بسياري از ساقه هاي علفي از بافت پارانشيمي ساخته شده است. 107- سلول هاي مغز داراي فضاي بين سلولي فراوان هستند. 108- سلول هاي مغز معمولاً مواد غذايي ذخيره مي كنند. 109- بخشي از مغز كه در ميان دسته هاي آوندي قرار مي گيرد ، اشعهي مغزي نام دارد. بافت هادي 110- گياهان در براي جابجايي آب و مواد محلول در آن 2 نوع بافت هادي دارند 1- آوند چوبي 2- آوند آبكشي 111- سلول هاي هر دو نوع آوند پشت سر هم قرار مي گيرند و لوله هاي باريكي به وجود مي آورند. 112- آوند هاي چوبي كار انتقال آب و مواد معدني (شيرهي خام ) را از ريشه به برگها بر عهده دارند. 113- ديوارهي سلولي سلول هاي آوندهاي چوبي ضخيم است و اين سلول ها بعد از مدتي مي ميرند و تبديل به لوله هاي توخالي مي شوند. 114- آوند هاي چوبي خود دو نوع هستند 1- تراكئيدها 2- عناصر آوندي 115- تراكئيد ها باريك و دراز هستند و در قسمت انتهايي خود شكل مخروطي پيدا مي كنند. 116- حركت آب از هر تراكئيد به تراكئيد مجاور از راه لان ها انجام مي گيرد. 117- گياهان گلدار عناصر آوندي نيز دارند كه گشادتر و كوتاهتر از تراكئيد ها هستند و در پايانهي خود داراي منافذ بزرگي هستند. 118- آوند هاي آبكشي هدايت شيرهي پرورده ( قند و مواد غذايي ديگر كه دربرگها ساخته مي شوند) را در سر تا سر گياه بر عهده دارد. 119- سلول هاي آوند آبكشي زنده هستند ولي يا اندامك ندارند و يا اندامك هاي آنها تغيير يافته است. 120- لوله هاي هدايت كننده در آوند آبكشي لوله هاي غربالي نام دارند. 121- در لوله هاي غربالي منافذي در ديوارهي ميان سلول هاي مجاور وجود دارد كه سيتوپلاسم اين سلول ها را با يكديگر مرتبط مي كنند. 122- در مجاورت لوله هاي غربالي سلول هاي همراه نيز قرار دارند. 123- سلول هاي همراه داراي اندامك هستند و درآنها سنتز پروتئين و ديگر واكنش هاي متابوليسمي مورد نياز سلول هاي لولهي غربالي انجام ميشوند.
به نام خدا